Industriële koeling op Freon | Cooleos 

Freon is de merknaam die in de volksmond voor alle synthetische koelmiddelen is gaan staan. Technisch spreken we van F-gassen of gefluoreerde koelmiddelen. Ze zijn stabiel, niet giftig en niet brandbaar of weinig brandbaar, en dat maakte ze lang populair. Hun nadeel zit in het klimaat: ze hebben een sterk opwarmend effect als ze ontsnappen. Dat effect drukken we uit in het GWP, het opwarmingsvermogen ten opzichte van CO₂.

Freon is in drie golven ontwikkeld, elk als antwoord op het probleem van de vorige.

1. CFK's en HCFK's. Ze tastten de ozonlaag aan en zijn onder het Montreal-protocol verboden of uitgefaseerd. Bekende voorbeelden zijn R12 en R22.
2. HFK's. Ze tasten de ozonlaag niet aan maar warmen de aarde sterk op. R404A, R410A, R134a, R407C en R32 horen hier bij. Dit is de groep waarop de Europese afbouw zich richt.
3. HFO's en HFO-mengsels. Ze hebben een zeer laag GWP, zoals R1234yf en R1234ze, en worden vaak gemengd met HFK's. Ze zijn de nieuwste generatie, maar hun toekomst is onzeker. Daarover leest u hieronder meer.

Een paar voorbeelden maken het verschil duidelijk. R404A heeft een GWP van ongeveer 3900: een kilo R404A die ontsnapt, doet evenveel klimaatschade als bijna vier ton CO₂. R410A zit rond 2100 en R134a rond 1400. R32 ligt lager, rond 675. Ammoniak heeft een GWP van 0, CO₂ van 1 en propaan van 3. Die laatste drie noemen we natuurlijke koelmiddelen.

De Europese F-gassenverordening (EU) 2024/573 bepaalt het kader. Ze doet drie dingen.

• Quota. De hoeveelheid HFK's die op de Europese markt komt, daalt tot 95% minder in 2030 ten opzichte van 2015, en tot nul in 2050.
• Verbodsdata. Voor nieuwe toestellen en voor bijvullen gelden grenzen op het GWP. Zo mogen vanaf 1 januari 2027 bijvoorbeeld chillers boven 12 kW met een GWP van 750 of meer niet meer op de markt komen. Voor andere toepassingen gelden eigen data en grenzen.
• Controle. Installaties met F-gassen krijgen periodieke lekdichtheidscontroles, een logboek en onderhoud door een erkend koeltechnicus. Meer over de frequenties vindt u op de pagina over de F-gassenverordening en lektesten.

In de praktijk betekent dit: schaarste, stijgende prijzen voor HFK's en een grotere kans dat een bestaande installatie duur wordt om draaiend te houden.

De industrie koos als opvolger voor HFO's en mengsels met een laag GWP. Dat lijkt de oplossing, maar er is een nieuw probleem. HFO's bevatten gefluoreerde koolstofverbindingen en vallen onder de ruime definitie van PFAS, de zogenaamde eeuwige chemicaliën, die in Europa onder een mogelijke restrictie liggen. Een deel van de HFO's breekt in de atmosfeer bovendien af tot TFA, een stof die zich ophoopt in water en nauwelijks afbreekt.

Wat dit betekent, is nog niet beslist. Het risico is wel reëel dat ook HFO's op termijn beperkt worden. Wie vandaag een installatie met een HFO bouwt, loopt dus mogelijk tegen een tweede verbodsgolf aan, na die van de HFK's.

Cooleos heeft de omkeer naar natuurlijke koelmiddelen volledig doorgevoerd. We deden dat om vier redenen.

• Freon wordt uitgefaseerd. HFK's verdwijnen stap voor stap van de markt.
• Ook de nieuwe freons staan onder druk. Het lage GWP van HFO's lost het PFAS-probleem niet op.
• Natuurlijke koelmiddelen zijn minstens zo energie-efficiënt. In veel industriële toepassingen presteren ammoniak en CO₂ even goed of beter dan freon, en propaan is een sterke keuze voor chillers en warmtepompen.
• Ze zijn toekomstbestendig. Natuurlijke koelmiddelen vallen niet onder de F-gasquota en -verbodsdata.