F-gassenverordening & lektesten | Cooleos 

F-gassen zijn gefluoreerde broeikasgassen, zoals HFK's en HFO's, die in koelinstallaties, warmtepompen en airconditioning als koelmiddel dienen. Een lek van enkele kilo's koelmiddel kan evenveel klimaatschade veroorzaken als tientallen tonnen CO₂. De F-gassenverordening beperkt daarom hoeveel van deze stoffen op de markt komen, schrijft voor hoe vaak u installaties op lekken moet controleren en bepaalt wie er aan een installatie mag werken. De huidige versie is verordening (EU) 2024/573, van kracht sinds 11 maart 2024.

De regelgeving is in vijf stappen gegroeid:

1. 1987 – Montreal-protocol. De wereld besloot ozonaantastende koelmiddelen (CFK's en later HCFK's) uit te faseren. De industrie stapte massaal over op HFK's, die de ozonlaag niet aantasten maar wel sterk opwarmen.
2. 2006 – verordening 842/2006. De eerste Europese F-gassenverordening. Ze draaide vooral om insluiting: lekcontroles, terugwinning van koelmiddel, een logboek en opgeleide technici.
3. 2015 – verordening 517/2014. Nu kwam er een quotasysteem op de hoeveelheid HFK's die in Europa op de markt komt, plus de eerste verbodsbepalingen voor nieuwe toestellen en voor bijvullen met sterk opwarmende koelmiddelen.
4. 2016 – Kigali-amendement. Het Montreal-protocol kreeg een wereldwijde afbouw van HFK's als opdracht erbij. Europa had die afbouw al ingezet.
5. 2024 – verordening 2024/573. De huidige verordening vervangt 517/2014, voert de afbouw op tot nul nieuwe HFK's in 2050 en rekent ook HFO's tot de F-gassen.

Op dit moment (oktober 2026) is de afbouw van HFK's volop bezig. Het quotaplafond daalt stapsgewijs richting 2030, waarbij de beschikbare hoeveelheid ten opzichte van 2015 met 95% krimpt. De oude verordening mikte op ongeveer 79%. Het verschil zit in de laatste jaren van de afbouw: daar nemen de quota's het sterkst af, en dat merkt u in prijs en beschikbaarheid van HFK's.

Drie zaken bepalen de praktijk voor een bedrijf met een koelinstallatie.

• Prijs en beschikbaarheid. Schaarste drijft de prijs van HFK's op. Een lek wordt daardoor niet alleen een milieuprobleem, maar ook een kostenpost.
• Verboden. Voor nieuwe toestellen en bij het bijvullen gelden grenzen op het opwarmingsvermogen (GWP) van het koelmiddel. Die grenzen worden stapsgewijs strenger.
• Certificering. De certificering van technici breidt uit naar HFO's en natuurlijke koelmiddelen. De lidstaten passen hun procedures daarvoor aan tegen 12 maart 2027.

Een lektest, of lekdichtheidscontrole, controleert of een installatie koelmiddel verliest. De frequentie hangt af van de hoeveelheid koelmiddel, uitgedrukt in ton CO₂-equivalent (de hoeveelheid in kilo vermenigvuldigd met de GWP, gedeeld door 1000).

• Vanaf 5 ton CO₂-equivalent: elke 12 maanden.
• Vanaf 50 ton: elke 6 maanden.
• Vanaf 500 ton: elke 3 maanden, met een verplicht lekdetectiesysteem.
• Met een goedgekeurd lekdetectiesysteem halveert de frequentie voor de lagere categorieën. Hermetisch afgesloten systemen onder 10 ton CO₂-equivalent zijn vrijgesteld.

Nieuw in de verordening van 2024 is dat ook HFO's gecontroleerd worden, en dan op basis van het aantal kilo's koelmiddel in plaats van ton CO₂-equivalent.

• Vanaf 1 kg: elke 12 maanden.
• Vanaf 10 kg: elke 6 maanden.
• Vanaf 100 kg: elke 3 maanden.

In Vlaanderen vult VLAREM de Europese regels aan. Het stelt een maximaal relatief lekverlies van 5% per jaar. Een vastgesteld lek moet binnen 14 dagen hersteld zijn, en een hercontrole volgt binnen een maand na het herstel. Bijvullen mag pas na herstel en hercontrole. Overschrijdt een installatie twee jaar na elkaar 10% lekverlies, dan moet ze binnen 12 maanden buiten dienst.

Een lektest is een vaste reeks acties:

1. De technicus loopt het logboek en de installatiegegevens na: koelmiddel, vulling en eerdere lekken.
2. Hij of zij controleert de installatie visueel op olievlekken, corrosie, trillingsschade en defecte afdichtingen.
3. Daarna volgt directe lekdetectie met een lekzoeker of een zeepoplossing op de risicopunten: flenzen, kleppen, koppelingen en afdichtingen.
4. Indirect controleert de technicus drukken, temperaturen, het vulniveau en eventueel het stroomverbruik.
5. Bij een lek volgt herstel en een hercontrole.
6. Het resultaat gaat in het logboek, met datum, uitvoerder en bevindingen.

Natuurlijke koelmiddelen vallen niet onder de F-gassenverordening. Ammoniak (R717) heeft een GWP van 0, CO₂ (R744) een GWP van 1 en propaan (R290) een GWP van 3. Daardoor spelen quota, prijsstijgingen en verbodsdata voor deze koelmiddelen niet. U investeert in een installatie die ook in 2040 nog mag draaien.

Dit is wat natuurlijke koelmiddelen u concreet opleveren.

• Zekerheid. Geen risico dat uw koelmiddel verboden of onbetaalbaar wordt.
• Lagere administratieve last. Het F-gasregime met frequentietabellen en quota is niet van toepassing. VLAREM hanteert voor natuurlijke koelmiddelen een lichter regime, met goede constructie, onderhoud door bevoegde koeltechnici en terugwinning.
• Hoge energie-efficiëntie. Vooral in industriële koeling presteren ammoniak en CO₂ uitstekend, en propaan is een sterke keuze voor chillers en warmtepompen.
• Veiligheid door ontwerp. Natuurlijke koelmiddelen vragen eigen aandacht: toxiciteit bij ammoniak, hoge druk bij CO₂, brandbaarheid bij propaan. Daarom ontwerpen wij elke installatie met detectie, ventilatie en een duidelijk veiligheidsconcept.

Uw bestaande installatie werkt met een F-gas? Dan blijven wij ze onderhouden en lektesten volgens de geldende regels. Wij helpen u ook bij de vraag of aanpassen, ombouwen of vervangen door een natuurlijke oplossing op termijn voordeliger is. Meer over onze aanpak vindt u op de pagina's over onderhoud en industriële koeling.